صفحه اصلی » مطالب آماری » انواع متغیرها در آمار

انواع متغیرها در آمار

به طور کلی متغیرها در آمار  از نظر سنجش یا طبقه بندی به چهار دسته تقسیم می شوند. مقیاس‌های اسمی و رتبه ای در گروه متغیر کیفی و مقیاس‌های فاصله ای و نسبتی در گروه متغیر کمی قرار دارند. در ادامه به تشریح هر یک از این مقیاس‌ها پرداخته می‌شود.

مقیاس اسمی Nominal scale

این مقیاس به داده ها یا اطلاعاتی در مورد صفت‌ها یا ویژگی‌هایی دلالت دارند. که  نمی‌توان بصورت عددی و عملیات ریاضی و آماری بر آنها انجام داد. در طبقه بندی اسمی داده‌ها را بر اساس صفتی یا ویژگی گروه‌بندی می‌کنند. این طبقه‌ها یا گروه‌ها با همدیگر رابطه ضروری ندارند.در این طبقه بندی طبقه ها از هم جدا هستند. به هر یک از طبقه ها می‌توان عددی را اختصاص داد، اما این عدد ارزش کمی یا مقداری نداشته و تابع قوانین ریاضی نیست. برای مثال می‌توان در ورود داده‌های مربوط به جنسیت در نرم افزارهای آماری کد شماره یک را به مرد اختصاص داد و کد شماره دو را به زن اختصاص داد.

مقیاس رتبه ای یا ترتیبی Ordinal scale

این نوع مقیاس در خصوص داده‌هایی می‌باشد که بر اساس یک نظام سلسله‌ای ترتیب بندی یا رتبه بندی می شوند. این مقیاس، علاوه بر این که خصوصیات متغیر  اسمی را دارا می‌باشد از ویژگی ترتیبی نیز برخوردار است. رتبه‌ها  را می‌توان با روشهای گوناگون آماری با هم مقایسه کرد. ولی آنها ارزش عددی ندارند. ارزش آنها در ارتباط یا تناسب با رتبه‌های دیگر مشخص می شود. در این نوع مقیاس رتبه بندی از عدد کم به بالا انجام می گیرد. برای مثال اگر دانش آموزی بالاترین نمره را کسب کند به عنوان شاگرد اول در نظر گرفته می‌شود. به عبارت دیگر بالاترین رتبه همیشه یک خواهد بود و تفاوت بین یک رتبه با رتبه بعدی نیز بدون توجه به مقدار صفت یا ویژگی مورد نظر همیشه یک در نظر گرفته می‌شود.

مثلاً اگر نفر اول نمره ۱۹بگیرد. شاگرد اول محسوب شده و اگر نفر دوم ۱۸بگیرد. شاگرد دوم و اگر نفر سوم ۱۳ بگیرد. شاگرد سوم محسوب خواهد شد. در این مقیاس اگر چه امکان رتبه بندی وجود دارد، اما  فاصله رتبه‌ها را نمی‌توان بدست آورد. به عنوان مثال دیگر می‌توان متغیر میزان رضایت را در طیف ۱. خیلی کم۲. کم ۳. متوسط ۴. زیاد ۵. خیلی زیاد، تقسیم بندی کرد.

مقیاس فاصله‌ای Interval scale

در این نوع مقیاس می‌توان متغیرهای کمی که دارای مبدأ اختیاری هستند اندازه‌گیری کرد. به وسیله این مقیاس علاوه بر این که می‌توان افراد را رتبه‌بندی کرد. می‌توان تفاوت آنها را نیز از نظر صفت متغیر مورد مطالعه معین کرد. اما این مقیاس دارای صفر مطلق نمی‌باشد و  قراردادی است. به طور مثال، چون صفر در این مقیاس اختیاری است. نمی توان ادعا نمود که ۴۰ درجه سانتیگراد دو برابر ۲۰ درجه سانتیگراد است. اما میتوان به طور مقایسهای عنوان نمود که فاصله بین ۲۸ و ۲۹ درجه برابر با فاصله ۴۴ تا ۴۵ درجه سانتیگراد است.

مقیاس نسبتی Ratio scale

این مقیاس بالاترین سطح اندازه گیری و کمی ترین مقیاس است. مقیاس نسبتی علاوه بر برخورداری از همه ویژگی‌های سه مقیاس قبل، دارای ویژگی داشتن مبدا مطلق و یا صفر حقیقی است. برای مثال می­‌توان گفت بلندی قد شخصی با قد ۲۰۰ سانتی­متر دو برابر قد فردی با ۱۰۰ سانتی­متر است.

مطالب مرتبط

امار و چگونه با آمار دروغ بگوییم!

امار و چگونه با آمار دروغ بگوییم. آمار دروغ نمی‌گوید اما می‌شود در قالب زبان آمار دروغ گفت. البته به ...

نمونه گیری طبقه ای و خوشه ای

برای دانلود نرم افزار نمونه گیری اینجا کلیلک کنید. نمونه گیری طبقه ای در نمونه گیری تصادفی ساده ...

چرا آمار؟

چرا از آمار استفاده می‌کنید؟. آمار یک اصطلاح عمومی است. هر بار که میانگین، میانه و یا انحراف معیار داده‌های ...

نمونه گیری تصادفی ساده و با احتمال متغیر

برای دانلود نرم افزار نمونه گیری اینجا کلیلک کنید. نمونه گیری تصادفی ساده ساده ترین روش نمونه گیری احتمالاتی روش ...

آزمون‌های آماری

قبل از این که به این بحث آزمون‌های آماری پرداخته شود لازم است انواع متغیرهای آماری را مطالعه کنید. لازم ...